Oto çok, park yok! Şehir resmen kaderine terk edildi

İstanbul’da otopark problemi, dar sokakların ve plansız kentleşmenin faturasını her akşam iş çıkışı vatandaşa kesmeye devam ediyor. Şehirde trafiğe kayıtlı araç sayısı 6 milyon 292 bine ulaşmış durumdayken, resmî otopark kapasitesi yalnızca 1 milyon 143 bin seviyesinde kalıyor. Başka bir ifadeyle İstanbul’da yaklaşık her 6 araca sadece 1 park yeri düşüyor. Bu eşitsizliğin en çarpıcı sonucu ise trafikte ortaya çıkıyor. Uluslararası akademik araştırmalara göre, büyükşehirlerde şehir içi trafiğin yüzde 20’sini bir yere gitmeye çalışanlar değil, gideceği yere çoktan varmış ancak sokağında “sadece park yeri arayan” araçlar oluşturuyor. Yani sokağın beşte biri aslında bir yere gitmiyor, sadece dönüp duruyor.

HER AKŞAM AYNI STRES

Özellikle Bahçelievler, Güngören, Zeytinburnu, Fatih, Kadıköy, Üsküdar, Şişli ve Beşiktaş gibi eski yapı stokunun ve bitişik nizam yapılaşmanın yoğun olduğu ilçelerde bu durum günlük bir çileye dönüşmüş durumda. Her akşam işten yorgun argın evine dönen bir sürücü, aracını bırakabilmek için ortalama 7-8 dakika, yoğun mahallelerde ise 15 ila 20 dakika boyunca sokak sokak dolaşıyor. Yılda 32 ile 80 saat arası inanılmaz bir zaman kaybına neden olan bu arayış, aynı zamanda cebimizi de deliyor. Şehir içinde sık sık dur-kalk yaparak park yeri arayan bir araç, yılda ortalama 35-40 litre ilave yakıt harcıyor. Bugünkü pompa fiyatları dikkate alındığında, sadece ‘yer aramanın’ vatandaşa yıllık faturası 2 bin 500 ile 5 bin TL arasında değişiyor. Araçların artan bakım giderleri ve her akşam yaşanan otopark stresi de bu görünmez maliyetin ayrı bir boyutunu oluşturuyor.

İLK SORU; OTOPARK VAR MI?

Otopark krizi, gayrimenkul piyasasının ezberlerini ciddi anlamda değiştiriyor. Emlak danışmanlarına göre, bitişik nizam mahallelerde vatandaşlar artık evi çok beğense bile otoparkı yoksa doğrudan sözleşme masasından kalkıyor. İnternet üzerinden ev arayanlar, otoparksız ilanları okumadan filtreleyip eliyor. Bu talep patlaması fiyatlara da yansımış durumda. Aynı mahallede, aynı cadde üzerinde bulunan ve özellikleri benzer iki binadan; kapalı otoparkı olan daireler kiralıklarda yüzde 20 ila 30 oranında, satılık konutlarda ise ortalama yüzde 10 oranında daha yüksek fiyattan alıcı buluyor.

İKİNCİ ARAÇTAN VAZGEÇEN VAR

Meselenin sosyolojik boyutu ise büyükşehirdeki dönüşümü gözler önüne seriyor. Geçmişte ekonomik zorluklar veya kredi oranları sebebiyle ertelenen ikinci araç hayali, bugün tamamen fiziksel bariyerlere takılıyor. Alım gücü olan ve ihtiyacı bulunan birçok aile, “İkinci çocuk var ama ikinci araç yok” diyor. Uzmanlar “İkinci otomobilin hayatı kolaylaştırmak yerine ikinci bir dert olması, otoparkı olmayan evlerde araç sahipliği algısını kökünden bitirmiş durumda. Hatta sırf bu her gün tekrarlanan park çilesinden kurtulmak için eski mahallesini terk edip, uzağa taşınanların sayısı hızla artıyor” diyor.

ÜCRETLER CEP YAKIYOR

Gelinen son noktada ‘otopark ekonomisi’ kendi kurallarını yazıyor. İnsanlar artık ev kiralar gibi, sadece araçlarını koyabilmek için her ay 5 ila 20 bin TL arasında değişen park yeri abonelik kiraları ödüyor. Özellikle Etiler, Nişantaşı, Caddebostan ve Ataşehir gibi semtlerde durum çok daha çarpıcı boyutlarda. Bu bölgelerde bağımsız otopark alanları veya bazı sitelerdeki otopark kullanım hakları ayrı birer gayrimenkul gibi alınıp satılıyor. Birçok noktada 10-15 metrekarelik bir beton parçası olan tapulu otoparkın fiyatı, İstanbul’un çeperlerindeki 1+1 daire fiyatlarıyla yarışıyor.

SORUN BİNA DEĞİL, MAHALLENİN PLANI

Şehir Planlayıcısı ve Kentsel Dönüşüm Uzmanı Ramazan Kuloğlu “İstanbul’un önemli bir bölümü bugünkü araç yoğunluğu öngörülmeden planlandı ve inşa edildi. Bu sebeple eski yerleşim alanlarında otopark problemi yalnızca yeni bina yapmakla çözülemiyor. Kentsel dönüşüm kapsamında binaların altına kapalı otoparklar eklense de dar sokaklar, yetersiz yol ağı ve değişmeyen altyapı nedeniyle bölgedeki park baskısı devam ediyor. Bugün birçok mahallede kaldırımlar, boş parseller ve ortak kullanım alanları fiilen açık otoparka dönüşmüş durumda. Otopark meselesini sadece bina ölçeğinde değil, mahalle ve ulaşım sistemi ölçeğinde ele almak gerekiyor. Aksi hâlde araç sayısı arttıkça sorun daha da büyüyecek” dedi.

OTOPARKIN KONUTA ETKİSİ

Kiralarda: Yaklaşık %20 - %30 fiyat primi

Satışlarda: Ortalama %10 değer artışı

Piyasa Hızı: Daha kısa sürede kiralanıyor ve daha hızlı satılıyor

Tercih: İki araçlı ve çocuklu ailelerin tartışılamaz ilk tercihi oluyor