Avrupa'da durum kritik: Tarihte böylesi görülmedi

Avrupa, Rus boru gazından uzaklaşırken güvendiği LNG akışında Hürmüz engeline takıldı. Yaz aylarında dolması gereken depolar rekor düşük seviyede kalırken, soğuk hava ve Asya’yla rekabet yeni bir enerji faturası riskini büyütüyor.

AVRUPA GAZ DEPOLARI 2011’DEN BERİ EN DÜŞÜKTE

Avrupa gaz depoları ağustos ayının ilk günlerinde yüzde 58’in altında kaldı. Bu oran, günlük kayıtların tutulmaya başlandığı 2011’den bu yana yılın aynı dönemi için görülen en düşük seviyeye işaret ediyor.

Depolardaki doluluk geçen yılın aynı döneminin yaklaşık 12 puan altında bulunuyor. Yaz aylarının ortası geçilirken oluşan bu fark, kış başlamadan önce kapatılması gereken stok açığının ne kadar büyüdüğünü gösteriyor.

Avrupa Birliği’ndeki tesisler toplamda 102 milyar metreküpün biraz üzerinde doğal gaz saklayabiliyor. Depolardan yapılan çekişler, normal bir kış dönemindeki tüketimin yaklaşık yüzde 30’unu karşılayabiliyor.

Bu nedenle Avrupa gaz depoları yalnızca arz kesintilerine karşı yedek kaynak görevi görmüyor. Depoların güçlü olması, kışın talep yükseldiğinde piyasanın pahalı spot gaz alımlarına bağımlı kalmasını da önlüyor.

Doluluk oranının düşük kalması ise soğuk hava dalgalarında fiyatların daha hızlı yükselmesi ve tüketimin sınırlanmasına yönelik önlemlerin yeniden gündeme gelmesi riskini artırıyor.

HÜRMÜZ KRİZİ LNG HESABINI BOZDU

Avrupa’nın mevcut kırılganlığının arkasında, son yıllarda değişen doğal gaz tedarik modeli bulunuyor. Rusya’dan gelen boru gazının azaltılmasıyla kıta, deniz yoluyla taşınan sıvılaştırılmış doğal gaza daha fazla bağımlı hale geldi.

Bu değişim Avrupa’ya daha fazla tedarikçi seçeneği sağladı. Ancak uzun vadeli boru hattı sözleşmelerinin sunduğu fiyat istikrarı büyük ölçüde kayboldu. Avrupa artık aynı LNG kargoları için Asya’daki büyük alıcılarla yarışmak zorunda.

Hürmüz Boğazı’ndaki kesinti bu modelin en zayıf noktasını ortaya çıkardı. Katar’ın küresel LNG arzının yaklaşık beşte birine karşılık gelen sevkiyatının boğazdan çıkamaması, piyasadaki kullanılabilir kargo sayısını sert biçimde düşürdü.

Avrupa gaz depoları doldurulurken normalde Katar’dan gelecek kargolara güveniliyordu. Sevkiyatların kesintiye uğraması, Avrupalı şirketleri ABD ve diğer LNG üreticilerinden daha fazla yük almaya yöneltti.

Ancak Asya ülkeleri de kaybettikleri Körfez kaynaklı sevkiyatları aynı pazardan tamamlamaya çalışıyor. Kısıtlı sayıdaki kargo için rekabet büyüdükçe Avrupa’nın depoları doldurmak için daha yüksek fiyat teklif etmesi gerekebilir.

KIŞ FİYATINDA 60 EURO İLE 210 EURO ARASINDA UÇURUM

Avrupa doğal gaz fiyatı temmuz sonunda megavatsaat başına 60 euroya yaklaşmıştı. Diplomatik çözüm beklentilerinin güçlenmesiyle fiyat yaklaşık 53 euro seviyesine gerilese de savaş öncesindeki 31 euro civarının oldukça üzerinde kalmayı sürdürüyor.

Kış için hazırlanan senaryolar arasında ise dikkat çekici bir fiyat farkı bulunuyor.

Hürmüz’deki gemi trafiğinin normale dönmesi ve LNG arzının yeniden başlaması durumunda, doğal gaz fiyatının kış aylarında megavatsaat başına 60 ile 80 euro arasında kalabileceği hesaplanıyor.

Katar’dan LNG alınamaması ve havanın normalden daha soğuk geçmesi halinde ortalama fiyatın kasım-mart döneminde 110 euroya çıkabileceği tahmin ediliyor. Bu senaryoda Avrupa gaz depoları mart sonunda yüzde 10 seviyesine kadar gerileyebilir.

Kışın sonunda daha güvenli kabul edilen yüzde 16’lık bir stok bırakılmak istenirse fiyat baskısı çok daha sert olabilir. Bu koşullarda ortalama günlük fiyatın megavatsaat başına 210 euroya kadar yükselmesi ihtimali bulunuyor.

Bu seviye 2022’de görülen 300 euronun üzerindeki tarihi zirvenin altında kalsa da mevcut fiyatın yaklaşık dört katına karşılık geliyor.

DEPOLARI DOLDURMAK EKONOMİK OLARAK CAZİP DEĞİL

Avrupa gaz depoları açısından sorun yalnızca yeterli LNG kargosu bulmak değil. Mevcut piyasa yapısı, alınan gazın depolanmasını ekonomik olarak da cazip olmaktan çıkarıyor.

Yakın vadeli doğal gaz fiyatları, kış aylarında teslim edilecek gazdan daha yüksek seyrediyor. Şirketlerin bugün pahalı gaz alıp depoya koyması ve birkaç ay sonra daha düşük fiyatla satması ticari açıdan zarar riski taşıyor.

Bu nedenle piyasa koşulları şirketleri depolama yapmaya teşvik etmiyor. Depoların yüzde 80 seviyesine çıkarılabilmesi için gaz enjeksiyon hızının son derece güçlü olması ve bazı durumlarda kamu desteğinin devreye girmesi gerekebilir.

Avrupa Birliği’nin bağlayıcı depolama hedefi yüzde 90 olarak korunuyor. Ülkeler bu hedefe 1 Ekim ile 1 Aralık arasındaki esnek dönemde ulaşabiliyor.

Avrupa Komisyonu ise mevcut olağanüstü piyasa şartlarında ülkelerin esneklik hükümlerini kullanmasını ve yüzde 80 seviyesini yeterli kabul etmesini öneriyor.

Buna karşın bazı piyasa tahminleri, Avrupa gaz depolarının kış öncesinde ancak yüzde 67 ile yüzde 76 arasında bir zirveye ulaşabileceğini gösteriyor. Aradaki fark, kışın hava koşullarına karşı güvenlik tamponunu daraltabilir.

FATURA HANELERE VE SANAYİYE ÇIKABİLİR

Avrupa, 2022 enerji krizine kıyasla bugün daha az doğal gaz tüketiyor ve elektrik üretiminde yenilenebilir kaynaklardan daha fazla yararlanıyor. Bu durum yeni bir arz krizinin etkisini azaltabilecek önemli bir avantaj sağlıyor.

Ancak doğal gaz, sanayi üretimi, elektrik santralleri ve konutların ısıtılmasında hâlâ kritik önem taşıyor. Fiyatların yeniden yükselmesi gübre, kimya, cam, seramik, metal ve gıda sektörlerinin üretim maliyetlerini artırabilir.

Avrupa şirketleri 2022’deki enerji krizinde üretimi azaltmış, bazı tesisleri geçici olarak kapatmış ve yatırımlarını daha düşük enerji maliyetine sahip ülkelere kaydırmayı değerlendirmişti.

Benzer bir fiyat baskısının geri dönmesi, Avrupa sanayisinin küresel rekabet gücü üzerindeki tartışmaları yeniden büyütebilir. Yüksek maliyetlerin ürün fiyatlarına yansıması ise enflasyonun gerilemesini zorlaştırabilir.

Haneler açısından etki, ülkelerin uyguladığı sabit fiyatlı sözleşmelere, vergi indirimlerine ve devlet desteklerine göre farklılaşacak. Ancak yüksek toptan satış fiyatlarının zaman içinde elektrik ve doğal gaz faturalarına yansıması bekleniyor.