Bir fabrikanın ötesinde: Bingöl'de yeni bir ekonomik ekosistem doğuyor

Türkiye'nin son yıllardaki en dikkat çekici bölgesel kalkınma hamlelerinden biri, hiç kuşkusuz Bingöl'de yükselen Sütaş Entegre Tesisleri oldu. Yaklaşık 203 milyon dolarlık yatırım büyüklüğüne ulaşan tesisler bugün yalnızca süt üretimi yapan bir fabrika değil; tarımdan hayvancılığa, enerjiden lojistiğe kadar onlarca sektörü harekete geçiren dev bir ekonomik ekosisteme dönüşmüş durumda.

Doğu ve Güneydoğu Anadolu Sütçülük Projesi kapsamında hayata geçirilen yatırımın etkileri artık rakamlara da yansıyor. Yapılan projeksiyonlara göre Sütaş'ın Bingöl yatırımı sayesinde ilin ekonomik büyüklüğü 2033 yılında 3 milyar 641 milyon dolara ulaşacak. Daha çarpıcı olan ise bu ekonomik büyüklüğün yüzde 61,5'inin doğrudan veya dolaylı olarak Sütaş'ın oluşturduğu değer zincirinden kaynaklanacak olması.

Bu oran, tek bir yatırımın bir ilin ekonomik kaderini değiştirebilecek seviyeye ulaştığını ortaya koyuyor.

"SÖZ VERDİK, BİNGÖL'Ü YAPTIK"

Sütaş Yönetim Kurulu Başkanı Muharrem Yılmaz, yatırımın hikâyesini özetleyen en dikkat çekici ifadeyi kullanıyor: "Söz verdik, Bingöl'ü yaptık."

Bugün 3 bin 200 dekar arazi üzerine kurulu tesislerde 977 kişi istihdam ediliyor. Çalışanların yüzde 94'ü Bingöl ve çevre illerden geliyor. Bu durum yatırımın sadece üretim tarafında değil, bölgedeki iş gücü piyasasında da ciddi bir dönüşüm oluşturduğunu gösteriyor.

Yılmaz, tesisin ulaştığı noktayı ise şu sözlerle anlattı: "Burası Sütaş dünyasının en son örneği. Biraz ustalık eseri gibi bir yer."

GÜNLÜK 1.000 TON SÜT İŞLEME KAPASİTESİ

Bingöl Entegre Tesisleri, Türkiye'nin en modern süt üretim kampüslerinden biri olarak dikkat çekiyor.

Tesis bünyesinde;
-Günlük 1.000 ton süt işleme kapasitesine sahip süt ürünleri fabrikası,
-Günlük 600 ton kapasiteli karma yem fabrikası,
-22 bin 500 başlık damızlık süt sığırı çiftliği,
-Biyogaz ve güneş enerjisi tesisleri bulunuyor.

Çiftlikte halen 15 bin 205 büyükbaş hayvan bulunurken bunların 6 bin 299'u sağmal durumda. Tam kapasiteye ulaşıldığında sağmal hayvan sayısının 10 bine yaklaşması hedefleniyor. Aynı kampüste faaliyet gösteren süt ürünleri fabrikası ise aynı anda 18 farklı ürünü üretip paketleyebilecek teknolojiye sahip.

Fabrikada üretim süreci tamamen kapalı devre sistemlerle yürütülüyor. Sütün tesise girişinden ürün olarak paketlenmesine kadar tüm aşamalar boru sistemleri içerisinde ilerliyor. Böylece maksimum hijyen standardı sağlanıyor.

BÖLGEDEKİ ÜRETİCİLERE 1,8 MİLYAR LİRALIK KATKI

Sütaş'ın Bingöl yatırımı yalnızca kendi üretim tesisleriyle sınırlı değil.

Bölgedeki süt üreticileri de bu yatırımın en önemli paydaşları arasında yer alıyor.

2025 yılı verilerine göre;
-Bingöl ve çevre illerden 62 bin 917 ton süt toplandı.
-Bölgedeki süt üreticilerine 1,4 milyar TL ödeme yapıldı.
-Yem bitkisi üretimi yapan çiftçilere 407,45 milyon TL kaynak aktarıldı.

Böylece yalnızca bir yıl içerisinde üreticilere sağlanan ekonomik katkı yaklaşık 1 milyar 807 milyon TL'ye ulaştı.

Bugün 658 üretici aile günlük süt tedarik zincirinin içerisinde yer alıyor.

Uzmanlara göre bu rakamlar, kırsal kalkınmanın sürdürülebilir hale gelmesi açısından son derece kritik.

HER 1 ÇALIŞAN, BÖLGEDE 8 KİŞİYE İŞ KAPISI AÇIYOR

Yatırımın en dikkat çekici yönlerinden biri ise çarpan etkisi. Prof. Dr. Erinç Yeldan ve Bölgesel Kalkınma Uzmanı Kamil Taşcı tarafından hazırlanan "Sütaş Doğu Güneydoğu Anadolu Sütçülük Projesi Bingöl Entegre Tesisleri Yatırımının Sosyo-Ekonomik Etkileri" raporuna göre tesislerde yaratılan her 1 kişilik doğrudan istihdam, bölgede 8 kişilik ek istihdam oluşturuyor.

Bu etki;
-Nakliye,
-Yem üretimi,
-Tarımsal ekipman,
-Ambalaj sanayisi,
-Bakım-onarım hizmetleri,
-İnşaat sektörü,
-Ticaret ve hizmet sektörlerinde hissediliyor.

Uzmanlar, yatırımın Bingöl'de ilk kez sanayi kümelenmesi oluşturduğunu belirtiyor.

KİŞİ BAŞI GELİRDE YÜZDE 40 ARTIŞ BEKLENİYOR

Ekonomik etki analizindeki en çarpıcı verilerden biri de kişi başına gelir projeksiyonu. Rapora göre Sütaş yatırımı olmasaydı Bingöl'de kişi başına düşen gelirin 2033 yılında 7 bin 322 dolar seviyesinde kalması bekleniyordu. Ancak yatırımın oluşturduğu ekonomik değer sayesinde bu rakamın 10 bin 221 dolara yükselmesi öngörülüyor. Bu da yaklaşık yüzde 40'lık gelir artışı anlamına geliyor.

Gelir seviyesindeki yükseliş sayesinde Bingöl'ün Türkiye'deki kişi başına gelir sıralamasında 73'üncü sıradan 38'inci sıraya kadar yükselmesi bekleniyor.

TERSİNE GÖÇÜN KAPISINI ARALIYOR

Bölgenin yıllardır yaşadığı en önemli sorunlardan biri göç. Özellikle üniversite eğitimi alan gençlerin büyük bölümü iş imkânları nedeniyle batı illerine yöneliyordu. Ekonomistler, Sütaş yatırımının yarattığı yeni iş alanlarının bu eğilimi tersine çevirebileceğini değerlendiriyor. Artan gelir düzeyi, yeni yatırımlar ve gelişen sosyal hayat sayesinde nitelikli iş gücünün Bingöl'e dönmesinin önü açılıyor. Şehirde son yıllarda artan otel yatırımları, yeni restoranlar ve gelişen hizmet sektörü de bu dönüşümün ilk işaretleri olarak görülüyor.

KENDİ ELEKTRİĞİNİ KENDİ ÜRETEN TESİS

Sütaş'ın Bingöl yatırımı yalnızca ekonomik değil çevresel sürdürülebilirlik açısından da dikkat çekiyor. Tesislerde oluşan hayvansal ve organik atıklar 6,4 MWh kapasiteli biyogaz tesislerinde işleniyor. Buradan elde edilen enerji ile elektrik ve buhar üretimi gerçekleştiriliyor.

Bunun yanında 4,2 MW kapasiteli güneş enerji santrali, Çatılara kurulan yeni sistemlerle toplam 11,5 MWp güneş enerjisi kurulu gücü bulunuyor.

Bu sayede tesislerin ihtiyaç duyduğu elektrik enerjisinin tamamı yenilenebilir kaynaklardan karşılanabiliyor. Hayvan gübreleri ise yeniden işlenerek tarımsal üretimde kullanılıyor. Böylece atık oluşmadan çalışan döngüsel bir üretim modeli ortaya çıkıyor.

"EN KRİTİK ADIM ARAZİYDİ"

Muharrem Yılmaz'a göre yatırımın gerçekleşmesindeki en önemli unsur ise arazi tahsisi. Yılmaz, dönemin Kalkınma Bakanı olan Cevdet Yılmaz ile yaptıkları görüşmeyi şöyle anlatıyor: "Aksaray yatırımının etkilerini anlattığımız toplantıda bize Bingöl'de yatırım yapmamız önerildi. Fabrika için önerilen arazi olmasaydı bu yatırım gerçekleşemezdi. Bugün hem tesis hem de hemen yanındaki havaalanı faaliyette."

Uzmanlar da Türkiye'de büyük ölçekli sanayi yatırımlarının önündeki en önemli engellerden birinin uygun büyüklükte arazi bulmak olduğunu vurguluyor.

BİNGÖL İÇİN BİR SANAYİ DEVRİMİ Mİ?

Bingöl uzun yıllardır tarım ve hayvancılık potansiyeline rağmen sanayi yatırımları açısından sınırlı gelişim gösteren şehirlerden biri olarak değerlendiriliyordu.

Ancak Sütaş'ın entegre üretim modeli bugün yalnızca süt üretimini değil, bölgesel kalkınma anlayışını da yeniden şekillendiriyor.

Ortaya çıkan tabloya bakıldığında yatırım üreticiye düzenli gelir sağlıyor, istihdam oluşturuyor, yan sektörleri büyütüyor, göçü azaltıyor, enerji ihtiyacını yenilenebilir kaynaklarla karşılıyor ve bölgesel ekonominin büyümesini hızlandırıyor.