Bakanlıktan yeni gıda düzenlemesi: Güvenlik şartları netleşti!

Tarım ve Orman Bakanlığınca, geliştirilen yeni gıdaların piyasaya arz edilmesine ilişkin usul ve esaslar saptandı.

Bakanlığın "Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği" ve "Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği" Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Bakanlıktan edinilen bilgiye göre, gelişen teknoloji ve alternatif gıda kaynakları hakkında çalışmaların artması sonucunda yeni bileşenlerin gıda olarak kullanılması konusunda artan talepler üzerine adım atıldı.

Düzenlemeler, gıda işletmecilerinin piyasaya yeni geliştirdikleri gıdaları arz edebilmesinin kurallarının ve tüketiciler için gıda güvenilirliğinin yüksek düzeyde sağlanmasına ilişkin koşulların belirlenmesi amacıyla hazırlandı.

Yönetmelik ekinde, Avrupa Birliğinin (AB) listesinde olup Türkiye'de kullanımı uygun görülen yeni gıdalar sıralandı.

• AB listesindeki 189 yeni gıda bileşeni yönetmelik ekine alındı, 32 gıda ise GDO'lu mikroorganizma kullanılarak üretilmesi, domuz kaynaklı veya böcek olması gibi nedenlerle mevzuata alınmadı.

Geliştirilen yeni gıdanın kullanımına, yönetmelikte belirlenen prosedüre göre risk değerlendirmesi yapılmasının ardından insan sağlığı açısından herhangi bir güvenilirlik riski oluşturmaması halinde, belirlenen koşullarda izin verilecek.

Yönetmeliğin ekinde yer almayan yeni gıdaların piyasaya arz edilebilmesi için ise gıda işletmecisi tarafından Bakanlığa başvuru yapılması ve güvenilirlik değerlendirmesinin ardından mevzuatta yer alması gerekiyor.

Konuya ilişkin tebliğle de yeni gıda statüsünün belirlenmesi ve başvuru dosyalarının içeriği ile ilgili düzenlemeler yapıldı.

Düzenlemeyle, daha önce gıda olarak hiç tüketilmemiş bir bileşenin tam olarak tanımlanması ve risk değerlendirme sonucunda kullanımına izin verilmesiyle tüketici sağlığının korunması hedefleniyor. Aynı zamanda yenilikçi gıdalar, yeni teknolojiler ve üretim süreçlerinin önünün açılmasıyla inovasyona da destek olunması öngörülüyor.

Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği ile Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği (No: 2026/3), 20 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı.

YÖNETMELİĞİN KAPSAMI

İnsan sağlığının ve tüketici haklarının yüksek düzeyde korunmasını sağlayacak şekilde, yeni gıdaların piyasaya arz edilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla yayımlanan Yönetmelik, yeni gıdaları kapsarken,

• Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar ve Ürünlerine Dair Yönetmelik kapsamındaki değerlendirmeleri,
• Türk Gıda Kodeksi Gıda Enzimleri Yönetmeliği kapsamına giren ürünleri,
• Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği kapsamına giren ürünleri,
• Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği kapsamına giren ürünleri,

Gıda maddelerinin ve gıda bileşenlerinin üretiminde kullanılan ekstraksiyon çözücüleri ile ilgili dikey gıda kodeksi kapsamına giren ürünleri ise kapsamıyor.

YENİ GIDA STATÜSÜNÜN BELİRLENMESİ

Gıda işletmecileri, piyasaya arz etmeyi amaçladıkları gıdaların Yönetmelik kapsamına girip girmediğini kontrol edecekler.

Piyasaya arz etmeyi amaçladıkları bir gıdanın Yönetmelik kapsamına girip girmediğinden emin olmayan gıda işletmecileri; gıdayı piyasaya arz etmeden önce Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne danışacak ve söz konusu gıdanın Yönetmelik kapsamına girip girmediğini belirlemeye olanak sağlayacak gerekli bilgileri, Genel Müdürlüğe sunacak.

Danışma işlemi sırasında uygulanacak olan prosedür, süreler ve kamuoyuna açıklamaya ilişkin hususlar dahil olmak üzere, 20 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği (Tebliğ No: 2026/3) ile belirlenecek.

İZİN VERİLEN YENİ GIDALAR LİSTESİ

Bakanlık, piyasaya arz edilmek üzere izin verilen ve EK-1’de yer alan yeni gıdalar listesini oluşturacak ve güncelleyecek.

Sadece EK-1’deki listede yer alan yeni gıdalar, listede belirtilen kullanım koşulları ve etiketleme gerekliliklerine uygun olarak piyasaya arz edilebilir ve gıdalarda kullanılabilecek.

Bakanlık, bir yeni gıdaya sadece yönetmelikte sıralanan koşullara uygun olduğu takdirde izin verecek ve bu yeni gıdayı, EK-1’de yer alan yeni gıdalar listesine ekleyecek.

Domuz ve böcek kaynaklı bir yeni gıda ile ilgili başvuru/bildirim kabul edilmeyecek ve bu gıdalar yeni gıdalar listesinde yer almayacak.

YENİ GIDALAR LİSTESİNİN İÇERİĞİ VE GÜNCELLENMESİ

Bakanlık; 9 uncu, 10 uncu, 11 inci, 13 üncü, 14 üncü, 15 inci, 16 ncı, 17 nci, 18 inci ve 26 ncı maddelerde yer alan kurallara göre yeni gıdaya izin verecek ve yeni gıdalar listesini güncelleyecek.

Avrupa Birliğinin yeni gıdalarla ilgili mevzuatında yapılan değişikliklere ilişkin güncellemeler için birinci fıkranın uygulanması gerekmeyecek. Ancak, ihtiyaç halinde bilimsel komisyonun görüşüne başvurulabilecek ve bu durumda birinci fıkrada bahsedilen maddelerin uygulanabilir olanları dikkate alınarak güncelleme yapılacak.

YENİ GIDALAR İZİN PROSEDÜRÜNDE GENEL KURALLAR

Yeni gıdaların piyasaya arzına izin verilmesi ve 8 inci maddede belirtilen yeni gıdalar listesinin güncellenmesi işlemi; Genel Müdürlüğün inisiyatifi, Bir başvuru sahibi tarafından Genel Müdürlüğe yapılan başvuru üzerine ve Yeni gıdalarla ilgili Avrupa Birliği mevzuatında yapılan değişikliklere uyum sağlanması amacıyla olmak üzere üç yolla başlatılabilecek.

Genel Müdürlük, Türk Gıda Kodeksi Hazırlama Yönetmeliğine göre, yönetmelikteki hususları da dikkate alarak yeni gıdaların piyasaya arzına izin verilmesini ve yeni gıdalar listesinin güncellenmesini sağlayacak.

DİĞER BİR ÜLKEDEN GELEN GELENEKSEL GIDANIN BİLDİRİMİ

Diğer bir ülkeden gelen geleneksel gıdayı piyasaya arz etmek isteyen başvuru sahibi, yönetmelikte belirtilen prosedürü izlemek yerine, Genel Müdürlüğe bu isteği ile ilgili gerekli bilgileri içeren bir bildirim sunmayı tercih edebilecek.

Sunulan bir bildirim, Genel Müdürlük tarafından 45 iş günü içerisinde yapılan kontrolün ardından geçerli bulunursa, değerlendirilmek üzere bilimsel komisyona iletilecek.

Genel Müdürlük, bir geleneksel gıdanın piyasaya arzına izin vermez veya yeni gıdalar listesini güncellemez ise başvuru sahibi, daha önce sunulan bilgilere ilave olarak, bilimsel komisyon tarafından verilen ve itiraz içeren bilimsel görüş kapsamındaki hususlara ilişkin belgeye dayalı verileri de başvuruya dâhil edecek. Yapılan başvuru ile ilgili olarak, Genel Müdürlük tarafından yapılan kontrolün ardından geçerli bulunan başvuru, değerlendirilmek üzere bilimsel komisyona sunulacak.

Bilimsel komisyon geçerli başvuruyu aldığı tarihten itibaren altı ay içinde bilimsel görüşünü oluşturacak.

Genel Müdürlük, Türk Gıda Kodeksi Hazırlama Yönetmeliğine göre, yönetmelikteki hususları da dikkate alarak diğer bir ülkeden gelen geleneksel gıdanın piyasaya arzına izin verilmesini ve yeni gıdalar listesinin güncellenmesini sağlayacak.

Diğer bir ülkeden gelen geleneksel bir gıdanın yeni gıdalar listesinden çıkarılması veya diğer bir ülkeden gelen geleneksel bir gıdanın yeni gıdalar listesinde yer alması ile ilgili olarak spesifikasyonların, kullanım koşullarının, ilave özel etiketleme gerekliliklerinin veya piyasaya arz sonrası izleme gerekliliklerinin eklenmesi, çıkarılması veya değiştirilmesi için yönetmelikte yer alan hükümler uygulanacak.

RİSK YÖNETİMİNE İLİŞKİN İLAVE BİLGİLER

Genel Müdürlük tarafından, risk yönetimi ile ilgili konularda başvuru sahibinden ilave bilgi talep edilebilecek. İlave bilginin belirlenen süre içinde gönderilmemesi durumunda, Genel Müdürlük mevcut bilgiler doğrultusunda işlem yapacak.

İstisnai durumlarda, belirtilen süreler Genel Müdürlük tarafından veya bilimsel komisyonun talebi üzerine ilgili konunun niteliğinin uygun bir uzatmayı haklı kılması halinde uzatılabilecek.

YENİ GIDALAR LİSTESİNİN GÜNCELLENMESİNE YÖNELİK BAŞVURULARIN GİZLİLİĞİ

Başvuru sahibi; başvuruyu sunarken, Yönetmelik kapsamında sunulan bilgilerin belirli bölümlerinin gizli olarak işleme alınmasını talep edebilecek ve bu taleple birlikte, söz konusu bilgilerin kamuoyuna açıklanmasının, kendi çıkarlarına önemli ölçüde zarar vereceğini kanıtlayan doğrulanabilir gerekçeler sunacak.

Başvuru sahibinin talebi üzerine, sadece yönetmelikte belirtilen bilgiler için, bilginin açıklanmasının kendi çıkarlarına önemli ölçüde zarar verme potansiyeli bulunduğunun başvuru sahibi tarafından kanıtlanması durumunda, söz konusu bilgi Genel Müdürlük tarafından gizli olarak işleme alınabilecek.

PİYASAYA ARZ SONRASI İZLEME GEREKLİLİKLERİ

Genel Müdürlük, gıda güvenilirliğini sağlamak amacıyla ve bilimsel komisyonun bilimsel görüşünü dikkate alarak piyasaya arz sonrası izleme gereklilikleri uygulayabilecek. Bu tür gereklilikler, vaka bazında, ilgili gıda işletmecilerinin belirlenmesini kapsayabilecek.

Piyasaya bir yeni gıda arz etmiş olan herhangi bir gıda işletmecisi, yeni gıdanın kullanımına ilişkin güvenilirlik değerlendirmesini etkileyebilecek herhangi bir yeni bilimsel ya da teknik bilgi veya yeni gıdanın piyasaya arz edildiği diğer bir ülke tarafından uygulanan herhangi bir yasaklama veya kısıtlama olması durumunda, bu bilgiler hakkında Genel Müdürlüğü gecikmeksizin yazılı olarak bilgilendirecek.

VERİLERİN KORUNMASI

Başvuru sahibinin talebi üzerine ve bu talebin, başvuruya dâhil edilen uygun ve doğrulanabilir bilgilerle desteklendiği durumlarda, başvuruyu destekleyen yeni geliştirilmiş bilimsel kanıtlar ya da bilimsel veriler, ilgili yeni gıdaya izin verildiği tarihten itibaren beş yıl süreyle ilk başvuru sahibinin onayı olmaksızın sonraki başvuru sahibinin yararına kullanılamayacak.

Genel Müdürlük, belirtilen koşulların sağlandığı durumlarda, verileri koruma altına alacak.

Bir yeni gıdaya, koruma altına alınan tescilli bilimsel kanıtlar veya bilimsel verilere dayalı olarak izin verilmesi ve bu yeni gıdanın yeni gıdalar listesine dâhil edilmesi durumunda, söz konusu yeni gıda, yeni gıdalar listesine eklenirken bahsedilen bilgilere ilaveten yönetmelikte yer alan bilgiler de belirtilecek.

AB MEVZUATINA UYUM

Bakanlık, bir gıdanın yeni gıda tanımına girip girmediğine karar vermeye yetkili olacak.

Yeni gıdalara ilişkin 25/11/2015 tarihli ve (AB) 2015/2283 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Tüzüğü ile yeni gıdalar listesine ilişkin 20/12/2017 tarihli ve (AB) 2017/2470 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanan Yönetmelik hükümlerinin uygulamasına yönelik hazırlanacak talimat, kılavuz ve bilimsel komisyon tarafından hazırlanan bilimsel görüşler, Bakanlık internet sitesinde yayımlanacak.

Yönetmeliğe aykırı davrananlar hakkında, 5996 sayılı Kanunun ilgili maddelerine göre yaptırım uygulanacak.

UYUM ZORUNLULUĞU

Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri, EK-1’e 30/6/2027 tarihinden itibaren uymak zorundadır. 30/6/2027 tarihinden önce etiketlenen veya piyasaya arz edilen gıdalar raf ömrü sonuna kadar piyasada bulunabilecek.

Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri, EK-1’e uyum sağlayana kadar, Yönetmeliğin yayım tarihinden önce yürürlükte olan mevzuat hükümlerine uymakla yükümlü olacaklar.

UYGULAMA TEBLİĞİ

Aynı Resmi Gazete’de yayımlanan TGK Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği ile de, bir gıdanın Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği kapsamına girip girmediğinin belirlenmesine yönelik danışma işlemi sırasında uygulanacak olan prosedüre ilişkin usul ve esaslar, yeni gıdalara izin verilmesine yönelik başvurular ile ilgili idari ve bilimsel gereklilikler, diğer ülkelerden gelen geleneksel gıdalara izin verilmesine yönelik bildirimler ve başvurular ile ilgili idari ve bilimsel gereklilikler belirlendi.

Yeni gıda statüsünün belirlenmesine ilişkin 19/3/2018 tarihli ve (AT) 2018/456 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü, Yeni gıdaların başvuruları için idari ve bilimsel gerekliliklere ilişkin 20/12/2017 tarihli ve (AT) 2017/2469 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü, Diğer bir ülkeden gelen geleneksel gıdalar için idari ve bilimsel gerekliliklere ilişkin 20/12/2017 tarihli ve (AT) 2017/2468 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü alınarak AB mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanan Tebliğ; Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliğinin 5 inci maddesinin uygulanmasına ilişkin kuralları, 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde düzenlenen başvuruları ve 13 üncü maddesinde yer alan bildirimi ve 15 inci maddesinde yer alan başvuruları kapsıyor.

Yönetmelik ve Tebliğ, yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.