Avrupa 2040'da 2 kat genç çiftçi hedefliyor, tarımda gelecek gençlerle biçilecek

Avrupa’nın tarımda yaşlanan nüfusa karşı genç çiftçi sayısını artırmayı hedefleyen yeni stratejisini ve Türkiye için olası yol haritasını Tarım ve Mekanizasyon Araştırmacısı  Cüneyt Ayaz yazdı.

Dünya’da tarım artık sadece üretim değil; ülkelerin geleceğini belirleyen stratejik bir güç. Ancak tablo çok net: Çiftçiler yaşlanıyor, gençler tarımdan uzaklaşıyor.

Avrupa Komisyonu’nun Ekim 2025’te yayımladığı “Tarımda Nesil Yenileme Stratejisi” raporu da tam olarak buna dikkat çekiyor. Yaşlanan nüfus sadece tarlayı değil; gıda güvenliğini de riske atıyor.

Komisyon verilerine göre çiftçilerin yaş ortalaması Türkiye’de 58, Avrupa’da 57.

40 yaş altı genç çiftçi oranı ise Türkiye’de %5 seviyelerinde iken , Avrupa’da %12; ayrıca genç kadın çiftçi oranının çok düşük olduğu belirtiliyor.

Komisyon raporu önemli bir gerçeğinde altını çiziyor: Genel nüfus yaşlanıyor ama tarımdaki yaşlanma çok daha hızlı ilerliyor. Yani demografik dönüşüm en sert darbeyi tarlada vuruyor.

2004–2025 arasında AB’de 65 yaş üstü nüfus oranı %16’dan %22’ye yükselirken genç nüfus geriledi.

Türkiye’de de nüfus yapısı giderek “Avrupalılaşıyor”. Son beş yılda yaşlı nüfus yüzde 20’nin üzerinde arttı. Rakamlar açık: Toplum yaşlanıyor, kırsal daha hızlı yaşlanıyor.

Bu değişim en çok köylerde hissediliyor. Gençler azalıyor, üretimi omuzlayan yaş grubu büyüyor. Tarım bugün hâlâ geçmiş kuşakların emeğiyle ayakta duruyor. Ama yarını taşıyacak “taze kana” her zamankinden daha fazla ihtiyacımız var.

Eğer bu gidişat tersine çevrilmezse mesele sadece demografi olmayacak; gıda güvenliğinden ekonomiye kadar geniş bir alan daha kırılgan hâle gelecek.

Yeni hedef (2040): Avrupa’da 2 kat Genç Çiftçi

Avrupa Birliği tarımda yaşlanma sorununu artık açık bir “stratejik risk” olarak görüyor ve işi temenniyle değil, net hedeflerle ele alıyor.

2040 yılı için ortaya koydukları hedef net: Genç çiftçilerin oranını bugünkü yüzde 12 seviyesinden yüzde 24’e çıkarmak. Yani iki katına.

Bu sadece bir niyet beyanı değil. AB, 2028’e kadar her üye ülkeden kendi “nesil yenileme stratejisini” hazırlamasını istiyor. Üstelik bütçe konusunda da açık bir tavsiye var: Toplam tarım harcamalarının en az yüzde 6’sı kırsal kalkınma ve genç çiftçilere ayrılmalı. Oysa bugün birçok ülkede bu oran yüzde 3 civarında. Mesaj net: Genç yoksa tarımın yarını da yok.

Peki çözüm nasıl? Brüksel meseleyi 5 başlıkta ele alıyor.

İlk adım toprak. Gençlerin araziye erişimini kolaylaştırmak, bürokrasiyi azaltmak ve atıl arazileri üretime kazandırmak hedefleniyor.

İkinci adım finansman. “Starter Pack” modeliyle 300 bin avroya kadar destek ve eğitim sunuluyor. Avrupa Yatırım Bankası uygun faizli kredi ve garanti mekanizmalarıyla sürece dahil oluyor. Sadece para değil, o parayı doğru kullanma bilgisi de destekleniyor.

Üçüncü başlık eğitim. Çiftçiliğin artık sadece üretim değil; yönetim, pazarlama ve dijitalleşme işi olduğu kabul ediliyor. Erasmus for Young Entrepreneurs benzeri programlarla gençlere uluslararası deneyim kapısı açılıyor.

Dördüncü alan yaşam koşulları. Kırsalda altyapı, sosyal hizmetler ve hatta çalışma–yaşam dengesi bile stratejinin parçası. Çünkü gençler sadece iş değil, hayat seçiyor.

Son olarak tüm süreç ölçülüyor. Üye ülkeler, ulusal Ortak Tarım Politikası(CAP) planlarına nesil yenileme hedeflerini yazmak ve ilerlemeyi somut verilerle raporlamak zorunda.

Peki Türkiye’de durum nasıl?

TÜRKİYE TARIMI GENÇLEŞEBİLİR Mİ?

“Türkiye’de gençler tarımdan vazgeçmedi; tarım, gençleri ikna edemedi.”

Köylülerimiz hâlâ üretim zorluklarıyla boğuşurken, genç nüfus şehirlerde farklı fırsatlara yöneliyor. Bu zorunlu bir yönelim değil; tarımın ekonomik ve sosyal cazibesinin zayıf olmasının sonucu.

Gençlerin tarımdaki oranı düşük çünkü araziye ulaşmak zor, krediye erişim sınırlı, kırsalda yaşam koşulları yetersiz ve kazanç dalgalı. Yani mesele sadece destek değil; güven meselesi.

Önce arazi politikaları. Genç bir çiftçinin üretime başlamak için en çok zorlandığı alan hâlâ toprakla temas kurmak. Bugün gençlere yönelik doğrudan ve yaygın bir arazi tahsis modeli yok; ancak konunun Tarım ve Orman Bakanlığı’nın gündeminde yer alması önemli bir başlangıç. Bu başlığın, gençlere öncelik tanıyan uzun vadeli ve üretim şartına bağlı modellerle güçlendirilmesi hâlinde, mevcut desteklerin etkisi çok daha görünür hâle gelecektir.

Finansmanda gençlere faiz indirimi ve ek puan gibi kolaylıklar var. Fakat ilk yılları kapsayan daha bütüncül bir başlangıç paketi olmadan genç bir çiftçinin ayakta kalması kolay değil.

Eğitim meselesi artık en az toprak kadar önemli. Tarım sadece “ekip biçmek” değil; teknoloji, veri, pazarlama ve girişimcilik demek. Bu noktada Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından yürütülen “Fikirden Hasada: Tarımda Girişimcilik ve İnovasyon Programı”, gençleri tarım teknolojileri ve sürdürülebilir üretim alanlarında eğitimle buluşturuyor, fikirlerini projeye ve sahaya dönüştürmelerine imkân tanıyor. Bu tür programlar yaygınlaştıkça tarım, klasik üretim kalıplarının ötesine geçebilir.

Kırsalda yaşam kalitesi de belirleyici. Yol ve altyapı yatırımları KÖYDES ve KIRDES kapsamında sürüyor. Ancak gençleri köyde tutmak için konut, hızlı internet ve sosyal imkânlar birlikte düşünülmeli.

En kritik mesele gelir istikrarı. Artan maliyetler ve ekonomik dalgalanmalar çiftçinin önünü görmesini zorlaştırıyor. Bu noktada TARSİM prim indirimleriyle riski azaltıyor, Toprak Mahsulleri Ofisi alım politikalarıyla piyasada denge sağlamaya çalışıyor. Tarım ve Orman Bakanımız Sn. İbrahim Yumaklı da yapılan yeniliklerin sektöre olumlu yansıyacağını, üreticinin fiyat dalgalanmaları ve doğal afetlerden en az düzeyde etkilenmesi için çalışmaların süreceğini vurguluyor.

Bu adımlar kalıcı hâle geldikçe, tarım gençler için daha güvenli ve umut veren bir meslek olacaktır.

Tarımın geleceği bugünden planlanmalı. Avrupa Birliği bunu stratejik hedef hâline getirdi. Biz de gençlere güven veren bir tarım düzeni kurabilirsek, toprak yeniden umut olur.

Gençler toprağa küs değil. Yeter ki toprak onlara yarınını vadetsin.

ÖZETLE

“Toprağı, üreticiyi ve gençleri birlikte ele alan bir yaklaşım, Türkiye tarımının geleceğini daha sağlam kılacaktır.”

Tarım politikaları sadece destek paketleri değil; insan odaklı, eğitimle güçlendirilmiş, finansal ve sosyal altyapısı sağlam bir sistem olarak ele alınmalı. 

Çünkü toprak, sadece ekilen ürünün değil; geleceğin de yeşerdiği yerdir.