Her ay gelen 'al ya da öde faturaları'

Bürokrasi uyudu, Türkiye zararla karşı karşıya. Bürokrasinin ihmali, Türkiye'yi en avantajlı proje olan Türkiye ile Azerbaycan arasında imzalanan Şahdeniz Doğalgaz Projesi anlaşmasında yüz milyonlarca dolarlık zarar ihtimaliyle karşı karşıya bıraktı. Yabancı petrol şirketleri, 120 dolardan bir yıl boyunca Azeri gazını alma hayali kuran Türkiye'yi uykusundan uyandırdılar. Türkiye hiç gaz alamadığı halde 1 yıllık sürenin önemli bölümünü tüketti. Zarar kesinleşirse kimin ödeyeceği merak konusu. İşte gelişmelerin perde arkası:

AL YA DA ÖDE FATURASI

Türkiye ile Azerbaycan anlaşması, Azeri gazının 1 yıl süreyle üst sınırı 120 dolardan alınmasını içerdi. Anlaşmada sürenin 31 Mayıs 2005 sonrası olamayacağı belirtiliyordu. Ancak bölgedeki gelişmeler nedeniyle hüküm geçersiz kaldı. Hat devreye zamanında alınamadığı için 1 yıllık sürenin ne zaman başlayacağı konusunda netlik sağlanamadı. Azerbaycan'da projeyi yürüten ve başını Norveçli Statoil şirketinin çektiği konsorsiyum, 2006 yılı ekiminde BOTAŞ'a mektup göndererek, 'Boru hattını basınçlandırdığını' bildirdi. İnşaat dairesine sevk edilen yazının anlamı, 'Hattı bitirdim, 1 yıllık süren başladı, gaz almaya başla' olarak tercüme edildi. n İnşaat dairesi yazıya rağmen bir işlem yapmadı. Ancak Ocak 2007'de bu kez konsorsiyum doğalgaz dairesine 12.9 milyon dolarlık 'al ya da öde' faturası gönderdi. İlginç olan, faturanın '0 metreküp gaz kullanımını' içermesi ve alınmayan gazın parasının istenmesiydi. Faturayı gören doğalgaz dairesi şaşırdı. Doğalgaz dairesinin daha önceki yazıdan haberdar olmadığı belirtildi.

BOTAŞ’TAN FARKLI TEZ

Konsorsiyum düzenli olarak her ay '0 metreküp' üzerinden al ya da öde faturalarını göndermeye devam etti. Konsorsiyum tarafı, 1 yıllık süreyi başlattı. Anlaşmada yer alan, '12 aylık fatura gönderimi tamamlanmadan fiyat revizyonu yapılmaz' maddesinin gereğini de yerine getirmiş oluyordu. Türkiye büyük bir avantajı yitirme tehlikesiyle karşı karşıya kaldı. Konsorsiyumun yazısını zamanında ciddiye almayan BOTAŞ bürokrasisi, bu kez hattın devreye alınmadığını, gaz alışverişinin başlamadığını ve 1 yıllık sürenin başlayamayacağını savundu. Bunun üzerine Genel Müdür Vekili Saltuk Düzyol hukuki görüş istedi. Yabancı bir hukuk bürosu görüş hazırladı. Görüşün Türkiye'nin aleyhine olduğu iddia edildi.

SONUCU AĞIR OLUR

Konu KEİ zirvesinde Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev'e aktarıldı. Ancak Aliyev'in yabancı petrol şirketlerinden oluşan konsorsiyumu ikna etmesi zor görünüyor. Türkiye'nin Statoil, BP gibi şirketlerle sorunu çözmesi gerekiyor. Ya da konu uluslararası tahkime götürülecek ve hakemden sorunu çözmesi istenecek. Kaynaklar, 'İlk yazı Botaş'a gelir gelmez hemen Azeri kanadının bir sorunu tespit edilmeli ve hattın devreye girmediği konusunda protokol imzalanmalıydı. Bunun yapılmaması hata. Eğer hata düzeltilemezse, Türkiye yüz milyonlarca dolarlık fatura ile karşı karşıya kalacak' dediler.

Fırat GAZEL /Bugün